De puberteit duurt gemiddeld zo’n vijf tot tien jaar. Voor de meeste jongeren begint deze periode ergens tussen de 10 en 12 jaar en loopt ze door tot ongeveer 18 à 22 jaar. Dat is een behoorlijk brede marge, en dat klopt ook: er is geen vaste eindstreep die voor iedereen gelijk is.
De puberteit is het deel van de adolescentie waarin het lichaam en de geest ingrijpend veranderen. De adolescentie als geheel, van kind naar volwassene, beslaat volgens het Nederlands Jeugdinstituut de leeftijd van ongeveer 10 tot 22 jaar. De puberteit valt grotendeels binnen die periode, maar is bij iedereen anders van start, duur en intensiteit.
Wanneer begint de puberteit?
Bij meisjes begint de puberteit gemiddeld eerder dan bij jongens. Meisjes starten vaak tussen de 9 en 11 jaar, jongens doorgaans tussen de 11 en 13 jaar. Het eerste zichtbare teken bij meisjes is meestal de ontwikkeling van de borsten. Bij jongens is dat de groei van de testikels. Binnen een paar jaar komen daar meer lichamelijke veranderingen bij, zoals haargroei, een groeispurt en bij jongens ook stemwisseling.
Vroeg of laat beginnen is allebei normaal. Begin je als meisje al op je 8e of als jongen pas op je 14e, dan is dat geen reden voor zorgen. Pas als de puberteit erg vroeg of erg laat begint, is het verstandig een arts te raadplegen.
Hoe lang duurt de puberteit precies?
De lichamelijke puberteit duurt gemiddeld vier tot vijf jaar. De mentale en emotionele veranderingen kunnen echter langer aanhouden. Hersenontwikkeling, met name in het gebied dat te maken heeft met impulscontrole en plannen, is bij veel mensen pas rond het 24e à 25e jaar klaar. Dat betekent dat sommige puberteitskenmerken, zoals risicogedrag of sterk wisselende emoties, langer aanwezig kunnen zijn dan de zichtbare lichamelijke veranderingen.
Concreet ziet de tijdlijn er voor veel jongeren zo uit:
- 10 tot 12 jaar: start van de puberteit (eerder bij meisjes, later bij jongens)
- 12 tot 16 jaar: de meeste lichamelijke veranderingen vinden plaats
- 16 tot 18 jaar: lichaam is grotendeels uitgegroeid
- 18 tot 22 jaar: afronding van de adolescentie, hersenen rijpen verder
Waarom duurt de ene puberteit langer dan de andere?
Erfelijkheid speelt een grote rol. Als een ouder vroeg of laat in de puberteit kwam, is de kans groter dat het kind dat ook doet. Geslacht maakt ook uit: meisjes beginnen vroeger maar zijn lichamelijk vaak sneller klaar dan jongens, die gemiddeld wat langer over de groeispurt doen. Verder kunnen voeding, gezondheid en leefomstandigheden een kleine invloed hebben op het tijdstip en de duur.
De mentale puberteit hangt ook samen met omgeving. Jongeren die vroeg veel verantwoordelijkheid dragen of juist weinig uitdaging krijgen, kunnen zich anders ontwikkelen dan hun leeftijdsgenoten. Dat maakt het nog moeilijker om een exacte duur te noemen.
Is de puberteit voorbij als het lichaam klaar is?
Niet helemaal. Veel mensen denken dat de puberteit voorbij is zodra de groei stopt of de menstruatie begint. In de praktijk gaat de ontwikkeling dan nog gewoon door. De emotionele schommelingen, de zoektocht naar identiteit en de behoefte aan zelfstandigheid horen allemaal bij de puberteit en adolescentie, en die lopen rustig door tot in de vroege twintig.
Het is dus niet gek als een 19-jarige of 21-jarige nog duidelijk pubergedrag vertoont. Dat is geen teken van trager ontwikkelen, maar gewoon hoe de menselijke hersenontwikkeling werkt.
De puberteit is geen sprint met een duidelijke finish, maar een geleidelijk proces. Voor de meeste jongeren duurt het globaal van rond de 10 tot ergens tussen de 18 en 22 jaar. Dat je kind eerder of later klaar lijkt dan vriendjes, zegt weinig over hoe de rest van de ontwikkeling verloopt.